Có một điều tôi nghĩ về công việc, và có lẽ cũng là điều chúng ta ít khi nói với nhau.
Đôi khi, chúng ta trở nên quá an toàn trong cách tiếp cận một vấn đề. Không phải vì chúng ta không còn khả năng sáng tạo, mà bởi sau rất nhiều năm làm việc, chúng ta đã hình thành những lối đi quen thuộc. Một cách làm đã từng đúng, một quy trình đã từng hiệu quả, một thói quen được lặp lại đủ lâu để trở thành phản xạ. Rồi một ngày, chúng ta nhận ra mình làm rất tốt công việc của mình… nhưng niềm vui trong đó thì dường như vơi đi ít nhiều.

Tôi vẫn nghĩ, sâu bên trong mỗi người làm nghề đều có một đứa trẻ. Một đứa trẻ từng rất thích khám phá, thấy một thứ gì đó lạ là muốn tìm hiểu, thấy một khoảng trống là muốn lấp đầy bằng một ý tưởng, thấy một điều chưa từng có là muốn thử làm ra nó. Ngày nhỏ, chúng ta sáng tạo chỉ vì thấy vui. Không cần ai trả công, không cần một bảng KPI, không cần biết sản phẩm ấy có được công nhận hay không. Chúng ta làm một điều gì đó chỉ bởi vì trong đầu mình vừa xuất hiện một ý tưởng và rất muốn nhìn thấy nó trở thành hiện thực. Nhưng càng lớn, cuộc sống càng nhiều những điều phải lo. Công việc, thu nhập, gia đình, trách nhiệm, những con số cần chính xác, những bảng tính cần hoàn thành, những deadline nối tiếp nhau. Và có lẽ, trong tất cả những điều rất cần thiết ấy, đôi khi chúng ta vô tình đánh rơi mất một thứ cũng rất cần thiết, niềm vui được tạo ra một điều gì đó mới.
Tôi nghĩ AI xuất hiện ở đúng một điểm rất thú vị trong câu chuyện này. AI không chỉ là một công cụ để làm nhanh hơn. Nó giống như một cánh cửa mở ra giữa trí tưởng tượng và thực tế. Có những ý tưởng trước đây chỉ tồn tại rất mơ hồ trong đầu. Một hình dáng công trình, một không gian, một vật liệu, một chi tiết, một góc nhìn… Chúng ta có thể hình dung nó rất rõ, nhưng để biến nó thành một thứ có thể nhìn thấy, trao đổi và tiếp tục phát triển lại cần rất nhiều thời gian. AI rút ngắn khoảng cách ấy. Nó giúp một ý tưởng còn đang phác thảo trong đầu nhanh chóng có một hình hài. Và khi nhìn thấy hình hài ấy, chúng ta lại có thêm một ý tưởng khác. Rồi lại thử. Rồi lại sửa. Rồi lại khám phá. Từ đó, một điều rất đẹp bắt đầu quay trở lại: niềm vui của việc sáng tạo.
Có lẽ đây mới là điều tôi thích nhất ở AI. Không phải vì nó làm thay con người, mà vì nó khiến con người muốn làm nhiều hơn. Muốn thử một góc nhìn khác, muốn mở rộng một ý tưởng, muốn nhìn một vấn đề từ một hướng mà trước đây chưa từng nghĩ tới. Và càng có chuyên môn, điều đó lại càng thú vị. Bởi AI có thể giúp chúng ta tạo ra rất nhiều thứ, nhưng để biết thứ nào hợp lý, thứ nào đẹp mà không thực tế, thứ nào khả thi, thứ nào chỉ đẹp trên hình ảnh… thì vẫn cần kiến thức, kinh nghiệm và sự hiểu biết thực sự về nghề.
Một người có chuyên môn vững sẽ không chỉ nói: “Đẹp.” Họ sẽ hỏi: “Nó có phù hợp với thực tế không?” Kích thước có đúng không? Kết cấu có hợp lý không? Giao thông có vận hành được không? Không gian có đủ an toàn không? Vật liệu có khả thi không? Chi phí có thể chấp nhận được không? Con người sẽ sử dụng nó như thế nào? Và chính ở điểm đó, AI bắt đầu trở nên có giá trị theo một cách rất khác. Trí tưởng tượng có thể mở ra rất xa, nhưng chuyên môn giúp nó quay trở về mặt đất.

Tôi làm trong lĩnh vực thiết kế công trình giao thông, nơi mà những con số, tiêu chuẩn, bán kính, cao độ, lưu lượng, mặt cắt, năng lực thông hành… thường quyết định rất nhiều thứ. Đó là một thế giới đòi hỏi sự chính xác đến mức gần như khô khan. Nhưng phía sau tất cả những con số ấy vẫn là một thành phố. Là những con đường con người sẽ đi qua. Là những cây cầu người ta sẽ nhìn thấy mỗi ngày. Là những công trình có thể làm cho một không gian trở nên đẹp hơn, thân thiện hơn, đáng sống hơn. Và đôi khi tôi nghĩ, thật vui khi có thể bước ra khỏi những bảng tính và con số một chút, để thử hình dung: Nếu cây cầu này có một hình dáng khác thì sao? Nếu mái vòm dịch sang đây? Nếu vật liệu thay đổi? Nếu ánh sáng được tổ chức theo một cách khác? Nếu cảnh quan, giao thông và kiến trúc có thể nói chuyện với nhau thay vì tồn tại riêng rẽ? Những câu hỏi ấy, trước đây có thể chỉ nằm trong đầu. Bây giờ, chúng ta có thể nhìn thấy chúng gần như ngay lập tức.
Để rồi từ một hình ảnh đẹp, lại quay về với thực tế. Đo lại. Tính lại. Sửa lại. Loại bỏ những gì không phù hợp. Giữ lại những gì có giá trị. Và cứ thế, sáng tạo không còn đứng đối lập với tính chính xác. Ngược lại, sự chính xác làm cho sáng tạo có giá trị hơn rất nhiều. Có lẽ điều đó đúng với mọi nghề. AI không nhất thiết làm chúng ta mất việc. Điều đáng sợ hơn là chúng ta tự biến công việc của mình thành những thao tác lặp lại, rồi nghĩ rằng đó là toàn bộ giá trị của nghề nghiệp. Bởi nếu công việc chỉ còn là những thứ có thể làm theo một công thức cố định, thì sớm hay muộn, máy móc cũng sẽ làm tốt hơn.

Nhưng con người còn một thứ rất khó thay thế, khả năng nhìn thấy một điều chưa tồn tại, khả năng đặt ra một câu hỏi chưa ai đặt ra, khả năng kết nối những thứ tưởng như không liên quan. Và trên hết, là khả năng trao cho ý tưởng một ý nghĩa.

Bởi vậy, tôi nghĩ chúng ta không nên nhìn AI chỉ bằng sự sợ hãi. Có lẽ nên nhìn nó bằng một chút tò mò, một chút háo hức, và cả một chút biết ơn. Bởi biết đâu, thứ AI mang trở lại cho chúng ta không chỉ là năng suất, mà là đứa trẻ từng rất thích khám phá bên trong mỗi người. Đứa trẻ từng vui khi làm ra một thứ gì đó chưa từng có. Đứa trẻ từng không sợ thử sai. Và từng sáng tạo chỉ vì đơn giản là… mình thấy vui.
Có lẽ đó cũng là một phần rất đẹp của tương lai. Không phải con người làm ít đi, mà con người có thêm thời gian để nghĩ, để thử, để tưởng tượng, để mở rộng giới hạn của chính mình.
Mỗi ý tưởng được hiện thực hóa hôm nay, dù lớn hay nhỏ, cũng đang góp thêm một nét vào bức tranh rất rộng của nhân loại. Một cây cầu. Một công trình. Một không gian. Một giải pháp. Một hình dáng chưa từng được nghĩ tới. Hay chỉ đơn giản là một ý tưởng khiến chúng ta mỉm cười vì cuối cùng mình cũng nhìn thấy nó thành hình.
Và có lẽ, giữa rất nhiều áp lực của công việc và cuộc sống, tìm lại được niềm vui ấy cũng đã là một điều đáng quý. Bởi sau cùng, nghề nghiệp không chỉ để chúng ta kiếm sống. Nếu may mắn, nó còn là nơi chúng ta được tạo ra một điều gì đó có ý nghĩa và được vui với chính quá trình tạo ra nó.

Và tôi tin AI, khi nằm trong tay những người thực sự hiểu nghề, sẽ không làm thế giới ít sáng tạo hơn. Nó chỉ giúp những điều từng nằm trong trí tưởng tượng của con người có cơ hội bước ra ngoài đời nhanh hơn, sáng tạo hơn và đẹp hơn.

#reco
#tedireco
#tuvanthietkecauduong
#bim #ai